Osteoporoz

Osteoporoz neden önemli?

Yaşam süresinin uzamasına bağlı olarak dünya nüfusunun yaşlanması, dolayısıyla osteoporoz ve osteoporoza bağlı kırıkların görülme sıklığında önemli artışa neden olmuştur.
Kalça kırıklarından ölüm, kalp ve kanser hastalıklarına bağlı ölümlerden sonra 3. sıradadır.
Günümüzde önemli bir ekonomik ve sosyal problem haline gelmiştir.
Önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır.

En çok nereler kırılır;
• Kalça (yaşlılarda)
• Omur (her yaşda)
• El bileği(50 yaş civarında ve kadınlarda)
• Diğer

Kalça kırığı olanların yaklaşık;
• %20’si ilk 1 yıl içinde ölmektedir.
• %30’dan fazlası sakat kalmaktadır.

Dünya’da kalça kırığı;
1990’lı yıllarda 1.7 milyon
2050 yılında 6.3 milyona ulaşması bekleniyor.

Risk faktörleri

Yaş: Osteoporoz görülme sıklığı yaşla beraber artış gösterir.
50-60 yaş kadınlarda    % 40-55
60-70 yaş kadınlarda    % 75
70 yaş kadınlarda        % 85-90

Kırık hikayesi: Geçirilmiş omur kırığı; 1 yıl içinde yeni omur kırık riskini 5 kat, kalça kırık riskini ise 3 yıl içinde 2 kat arttırmaktadır.

Geçirilmiş kalça kırığı: 1 yıl içinde yeni kalça kırık riskini 2 kat arttırmaktadır.

Ailede kırık hikayesi: Ailede geçirilmiş kırık hikayesi; 1 yıl içinde yeni kırık riskini 1.5 - 3 kat arttırmaktadır.

Cins: Osteoporoz riski altındaki popülasyonun % 80’i kadındır.
Omur kırıkları kadın/erkek 7/1
Kalça kırıkları kadın/erkek 2/1

Irk: Beyazlarda ve Asyalı kadınlarda siyahlara göre daha sık rastlanıyor.

Genetik yapı: Kemik mineral yoğunluğunun % 75-80’ini oluşturur.

Aşırı alkol ,sigara ve kafein(4 fincanın üstü) tüketimi: Bağırsaklardan kalsiyum emilimini azaltıp, böbreklerden de atılımını arttırır.

Bazı ilaçların kullanımı:
• Kortizonlu ilaç kullanımı.
• Tiroid ilaç kullanımı.

Kadınlık hormonu yetersizliği:
• Erken menopoz (45 yaşın altı)
• Ameliyatla menopoz
• Uzun süreli adet kesilmesi

Osteoporoz bulguları

• Omur, kalça, el bileği ve diğer kemiklerde görülen (frajilite) kırıklar.
• Ani ve şiddetli bel veya sırt ağrısı.
• Boy kısalması ve kamburluk.
• Karın, göğüs boşluğunda daralma ve buna bağlı bulgular.
• Psikolojik sonuçlar.
• Sosyal sonuçlar.
• Yaşam kalitesinde bozulma.

Osteoporoz teşhisi

• Kemik mineral yoğunluk ölçümü
- Teşhiste kemik yoğunluğu önemlidir ve bunu ölçmek için kemik dansitometresi denilen yöntem kullanılmaktadır.
- Kaynak olarak dozu düşük X ışını kullanılır.
- Omurga ve kalça kemiğinden ölçüm yapılabilir.
- Ölçüm süresi 2-7 dakikadır.
- Ağrısız, yan etkisi yoktur.
• Radyografi (Sırt ve bel filmleri).
• Kan ve idrar tahlilleri.

Kimler kemik mineral yoğunluk ölçümü yaptırmalı?

Osteoporoz tanı ve tedavisinin takibi amacıyla;

• 65 yaş ve üstündeki tüm kadınlar ve erkekler.
• Bir veya daha fazla risk faktörü olan tüm menopoz sonrası kadınlar.
• Düşük enerjili kırığı olan menopoz sonrası kadınlar.
• Kadınlık hormon yetersizliği olanlar.
• Omurlarında şekil bozukluğu olanlar.
• Uzun süre kortizon kullananlar.
• Paratiroid ve troid hastalığı olanlar.

Korunma

Amaç;
• Doruk kemik kütlesinin maksimuma çıkarılması (30 yaşına kadar) ve bunun devam ettirilmesi(ömür boyu).
• Menopozla hızlanan ve yaşlanmayla devam eden kemik kaybının minimale indirilmesi.
• Çocukluktan itibaren kalsiyum ve D vitamininden zengin olan beslenmenin düzenlenmesi;
• Çocukluktan itibaren Fiziksel aktivite ve egzersizin teşvik edilmesi.
• Risk faktörlerinden korunma ve düşmenin önlenmesi.

Beslenmenin düzenlenmesi

A- Yeterli kalsiyum alımı.
Yaş                        Miktar
7-9                        700 mg
10-16 (kız)            900 mg
10-16 (erkek)       1200 - 1400 mg
17-18                   1200 mg
19-49                   1000 mg
50+                      1000 - 1500 mg

Besin                                  Kalsiyum (mg)
Yoğurt (1kap)                      450 mg
Süt (1 su bardağı)                300 mg
Ayran (1 su bardağı)            285 mg
Beyaz peynir (bir dilim)        115 mg
Kaflar peynir (bir dilim)         210 mg
Dondurma (1/2 kap)            120 mg
Sardalya balığı (1 porsiyon)  324 mg

B- Yeterli D vitamini alımı
• En önemli kaynak deriden güneş ışınları vasıtasıyla yapılan sentez (ihtiyacın yaklaşık %90’ı).
• Günde 15 dakika yüz, kol ve ellerin direk güneş ışığına maruz kalması yeterli.
• Beslenmede deniz ürünlerine yer vermek
• Günlük ihtiyaç 400-800 ünite.

Tedavi

Dünya sağlık örgütü yaşam boyunca yeterli kalsiyum ve D vitamini alımını ve fiziksel aktivitelerin arttırılmasını önermektedir.

A- İlaç dışı tedaviler;
• Günlük aktivitelerin maksimuma çıkarılarak yaşam kalitesinin artırılması.
• Düşmelerin önlenmesi.
• Kemik mineral yoğunluğunun korunması ve hatta arttırılması.

B- İlaç tedavisi;
• Kalsiyum
• D vitamini
• Hormon Replasman Tedavisi
• Bifosfonatlar
• Selektif östrojen-reseptor modülatörleri (SERMs)
• Nazal calcitonin
• PTH
• Stronsiyum

Avrupa Birliği’nin yaklaşımı

• Osteoporozda temel yaklaşım korunma olup,eğitim öncelikli amacı oluşturur.
• Kırık ile ilgili veriler dikkate alınmalıdır.
• Yaşam boyunca yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı teşvik edilmelidir.
• Kemik yoğunluk ölçümü yaygınlaştırılmalıdır.
• Standart tedaviler geliştirilmelidir.
• Bilimsel ve hasta dernekleri desteklenmelidir.
• Osteoporozdan korunma ve osteoporoz tedavisi ile ilgili araştırmalar desteklenmelidir.