Transplantasyon hastalarında diyet

Böbrek nakli, hastanın vücuduna başka bir kimseden alınan böbreğin yerleştirilmesidir. Yeni nakledilen böbreğin çalışması ile hasta yaşantısını normal bir şekilde sürdürebilir. Nakil için kullanılacak böbrek canlı vericilerden veya henüz ölmüş kimselerden (kadavra) temin edilebilir.
Teknik olarak her iki ameliyat da birbirinin aynıdır. Yalnız, canlı nakillerde ameliyatı önceden planlamak mümkündür. O nedenle, hasta ve böbrek vericisi aynı anda ameliyata alınır. Böbrek, vericiden çıkarılıp hemen hastaya yerleştirilir. Kadavra böbreğin ise ne zaman çıkacağı ve kime nakledileceği belli değildir. O nedenle, kadavra böbrek nakli için adaylar sıraya girer. Organ bağışı yapıldığı zaman çıkarılan böbrek bir buz kabındaki özel sıvılar içinde saklanır. Daha sonra uygun bulunan alıcıya nakledilir. Genellikle, canlı vericiden yapılan nakillerin başarısı, kadavradan yapılanlara göre daha iyidir. Burada, hem çıkarılan böbreğin hiç beklemeden kullanılması, hem de kan akrabaları ile doku uyumunun iyi olması önemli rol oynar.
Canlı vericiden yapılan nakillerde çoğu kez böbrek hemen çalışmaya başladığı halde, kadavra nakillerinde bazen 2 ile 4 hafta kadar beklemek gerekir. Bu süre içinde hasta diyaliz tedavisine devam eder. Burada akla gelen soru insana tek bir böbreğin yetip yetmeyeceğidir.

Böbrek naklinin yan etkileri

Her tedavi yönteminin kendine göre yan etkileri vardır. Nakilden sonra organ reddini önlemek için kullanılan ve vücudumuzun savunma sistemini baskılayan ilaçlar tansiyon yüksekliğine, iltihabi hastalıklara veya başka problemlere sebep olabilir. Ancak, hastalar yakın hekim kontrolu altında oldukları için bu problemler genelde başarı ile tedavi edilir.
Takılan böbrek redde ürarsa hasta tekrar diyalize geri döner. Başka bir böbrek bulunursa aynı hastaya 2., 3., 4. hatta 5. ve 6. nakilleri yapmak da mümkün olur. Sağlıklı olması koşulu ile hastaya ve böbreğini bağışlayan kimseye birer böbrek rahatça yeter.

Böbrek nakli yapılmış hastalarda diyetin önemi

Değişik hastalıklar sonucunda kronik böbrek yetersizliği tablosunun ortaya çıkabilir ve bu hastaların tedavisi için diyaliz veya böbrek nakli şarttır. Ülkemizde ve tüm dünyada böbrek nakli yapılmış hastalar çoğu kez önceden bir süre diyalize girer, daha sonra nakil imkanı bulur. Ancak bu şart değildir. Bazı hastalara hiç diyalize girmeden de nakil yapılabilir.
Böbrek nakli yapılmış hastaların beslenmesindeki kısıtlamalar (diyaliz dönemine göre) önemli ölçüde azalır. Ancak, bu dönemde de diyete çok dikkat etmeniz şarttır.

Çünkü:
1. Nakledilen böbreğin vücudunuz tarafından reddini önlemek için belirli ilaçları ömür boyunca kullanmanız gereklidir; bu ilaçların da beslenme ile ilgili çok sayıda yan etkileri vardır. Örneğin, (en başta kortizonlu ilaçlar) iştahınızı çok açar. Ek olarak bu tedaviler ile şeker hastalığı ortaya çıkabilir, kan yağlarınız yükselebilir veya kemiklerinizde zayıflık görülebilir. Tüm bu yan etkilerden kaçınabilmek için uygun şekilde beslenmeniz önem taşır.
2. Bilimsel çalışmalara göre böbrek nakilli hastaların geleceğini belirleyen en önemli faktörlerden biri beslenme durumudur. Zayıfsanız ve vücut direnciniz düşük ise nakilden sonra değişik problemler ile daha sık karşılaşırsınız. Öte yandan, uygun şekilde beslenirseniz çok daha uzun ve sağlıklı bir ömür sürmeniz mümkün olacaktır.
3. Alınan tedbirlere rağmen nakledilmiş böbreğinizin kaç yıl süreyle çalışacağını bilmek mümkün değildir. Uzunca bir süre sonra böbreğiniz redde uğrayacak olursa kanınızda üre ve kreatinin gibi zararlı maddeler tekrar yükselmeye başlayabilir. Bu dönemde de diyete dikkat ederek diyalizi geciktirebilirsiniz; böylece, bazı şikayetlerinizi de azaltabilirsiniz.
Bu bölümde verilen bilgiler böbreğinizin iyi çalıştığı dönemde geçerlidir. Bir nedenle böbrek fonksiyon bozukluğu ortaya çıkarsa, beslenme rejiminizde bazı değişiklikler gerekecektir. Bu bahiste söz konusu değişiklikler hakkında da kısa notlar verilmiştir. Aslında, böyle bir sorun ortaya çıktığı zaman yakın izlem altında olacağınız için, hekiminiz hangi gıdaları ne miktarda almanız gerektiği konusunda sizi aydınlatacaktır.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde kalori

Genellikle vücudun her kg'ı için bir günde 35-40 kalori gerekir; o nedenle her hastanın ihtiyaç duyduğu kalori miktarı bir diğerinden farklıdır. Örneğin; 70 kg ağırlığında iseniz (70 x 35 = 2450) bir günde 2300 - 2700 kalori civarında almanız yeterli olur. Zayıfsanız bundan daha yüksek kalorili diyetler uygundur; bu durumda karbonhidrattan zengin gıdaları ve yağları fazlaca miktarda yemelisiniz.
Öte yandan, diyaliz dönemine kıyasla diyetin oldukça serbest olmasına ve kortizonlu ilaçların yan etkilerine bağlı olarak nakil sonrasında genellikle kilo almaya ve şişmanlığa karşı bir eğilim vardır.

Şişmanlık
Aşırı kilo nakilden sonra hem genel sağlığınız, hem de nakledilmiş böbreğiniz için risk oluşturan önemli bir sağlık problemidir. Şişmanlık, nakledilen böbreğinizin ve diğer tüm diğer organlarınızın yükünü artırır, kan şekerini yükseltir ve tansiyonun kontrolunu güçleştirir.

Bu nedenle, kilo alımını önlemek amacıyla
aşağıdaki noktalara dikkat ediniz:
1. İştahınızı olabildiğince frenleyiniz. Bunun için iştah açacak çok ayrıntılı ve özenli sofralar hazırlamayınız. Yemekten yarım saat önce yeşil salata, salatalık, domates gibi kalorisi az sebzeler yiyerek açlığınızı bastırınız. Yemek arası küçük öğünlere, karnınız acıkmadan yemeye, hızlı yemeye son veriniz; üç öğün düzenli yemek yemeye alışınız.
2. Yemeklerinizi küçük tabaklara koyunuz ve yemeğe salata ile başlayınız. Lokmalarınızı küçük tutunuz ve uzun süre çiğneyiniz. Yemek sırasında su veya kalorisiz içecekler içiniz. Yemeklere yağ yerine çeşitli otlar ve baharatlar katarak kaloriyi artırmadan lezzet katabilirsiniz.
3. Aşırı yağlı gıdaları az tüketiniz. Bu konuda gözden kaçan bir nokta kızartmalardır. Kızarmış gıdalar içlerine çok fazla yağ çektikleri için, aşırı kalori alınmasına sebep olur. Kızartmaların fazlaca yenilmesi sağlıksız bir beslenme şeklidir. Sebze ve etleri ya haşlayınız veya sulu yemekler şeklinde hazırlayınız. Aynı yağın çok kereler kullanılmasıyla yapılan kızartmaların kansere yol açan maddeler de içerdiğini aklınızda tutunuz.
4. Şeker ve şekerli gıdaları olabildiğince az alınız.
5. Çerezleri ve yemek arası yenen yiyecekleri gözden uzak yerlere kaldırınız. En iyisi tatlı, şeker, çikolata, çerez gibi yiyecekleri hiç satın almayınız. Mutlaka çerez yemek ihtiyacı duyarsanız, fıstık, çekirdek ve benzerlerine göre daha az kalori içeren, yağsız hazırlanmış patlamış mısırı tercih ediniz.
6. Haftalık kilo takipleri yapınız. Kilo alıyorsanız veya mevcut kilonuzu veremiyorsanız doktorunuza ya da beslenme uzmanınıza başvurunuz.
7. Açlığınızı unutmak için tatil günlerinde yeni uğaşılar bulunuz.
8. En önemlisi düzenli bir şekilde spor yapınız. En basit, en ucuz ve en sağlıklı spor düzenli ve tempolu bir şekilde yürüyüş yapmaktır.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde karbonhidratlar

Ülkemizde karbonhidratlı gıdalar (ekmek, pilav, makarna, diğer unlu gıdalar ve tatlılar) fazla miktarda tüketilir. Böylece, bir günde alınacak toplam kalorinin yarıdan fazlası karbonhidratlardan elde edilir.

Böbrek nakilli hastaların diyetinde bu tip gıdalar üç yönden önem taşır:
1. Bu tip gıdaları zayıf iseniz fazlaca miktarda yemelisiniz. Ancak, kilonuz fazla ise ekmek, pilav, makarna, börek ve tatlıları az miktarda tüketiniz. Bu pehriz oldukça güç olabilir; çünkü nakledilen böbreğin reddini önlemek amacı ile kullanılan ilaçlardan biri olan kortizonlu ilaçlar iştahı çok açar ve doyma hissini azaltır; böylece diyete uyumunuzu zora sokar.
2. Karbonhidrattan zengin gıdalar (ekmek, makarna, pirinç, bulgur ve özellikle kuru bakliyat (fasulye, nohut, mercimek, bakla vb.) aynı zamanda önemli miktarda protein de içerir. O nedenle, günlük protein hesabı yaparken bu gıdaları da dikkate almalısınız.
3. Bazı hastalarda böbrek yetersizliği önceden ortaya çıkmış şeker hastalığına bağlıdır. Ayrıca, başka bir hastalığa bağlı olarak böbrek yetersizliği gelişenlerde bile, kortizon ve diğer bazı ilaçlar (Prograf ve Sandimmun) kan şekerini yükseltir ve ailevi yatkınlığı olanlarda böbrek naklinden sonra şeker hastalığı ortaya çıkmasına yol açar. Karbonhidratlı gıdalar bu hastalarda kan şekerinin daha fazla artmasına sebep olur. O nedenle, kan şekerinizin durumuna göre bu tür gıdaları çok dikkatle yemeniz ve şeker yerine sakkarin vb. tatlandırıcıları kullanmanız gereklidir. Sayılan önlemlere rağmen şekeri yüksek olan hastalarda, bu durum ayrıca tedavi edilecektir.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde yağlar

Günlük kalori ihtiyacının yaklaşık %30 ile 40'ı yağlardan sağlanır.

Diyetinizdeki yağ miktarı iki yönden önemlidir:
1. Yağlar en önemli kalori kaynağı olduğu için kilo durumunuza göre alacağınız yağ miktarını ayarlamanız gereklidir.
2. Bazı yağlarda (tereyağı, iç yağı, kuyruk yağı vb.) fazla miktarda bulunan kolesterol sağlığınızı olumsuz yönde etkileyebilir. Nakilden sonra oldukça sık kullanılan ilaçlar (örneğin, Rapamune, Sandimmun, Prograf, kortizonlu ilaçlar) diyetten bağımsız bir şekilde kan kolesterol düzeyinizi artırabilir. Bu nedenle, hiç değilse besinler ile alınan kolesterolü en aza indirgemekte yarar vardır. Bu amaca yönelik olarak, kolesterolden zengin gıdalardan kaçınmalı, yemeklerinizde de katı değil, sıvı yağları tercih etmelisiniz; etleri yemeğe hazırlarken de etrafındaki yağları iyice temizlemelisiniz. Bir günde alacağınız toplam kolesterol miktarı 300 mg'ı geçmemelidir.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde proteinler

Böbrek nakli yapılmış hastaların protein ihtiyacı artar. Bunun en önemli nedenleri kullandığınız kortizonlu ilaçların, nakil ameliyatının ve ortaya çıkabilecek diğer bazı problemlerin vücutta protein yıkımını artırmasıdır. O nedenle, nakil ertesi dönemde böbrekleriniz iyi çalıştığı sürece, fazla miktarda proteinli gıda almalısınız. Bu amaçla, kg başına yaklaşık 1 ile 1.5 gram protein çoğu kez yeterli olur (60 kilo iseniz bir günde 60 ile 90 gram civarında protein almanız gerekli olacaktır).
Öte yandan, yıllar içinde bazılarınızın böbrek fonksiyonlarında bozulma görülebilir. Bu durumda alınacak protein miktarının da azaltılmasında yarar vardır. O aşamada ne kadar protein almanız gerektiği hekiminiz tarafından size açıklanacaktır.
Değişik türdeki etlerde ortalama %20 oranında protein bulunduğunu hatırlatalım. Yani, 20 gram protein alımı için yağsız, kemiksiz 100 gram kadar et yemeniz gerekir. Ancak, yalnızca ette değil, diğer besinlerde de protein bulunduğunu aklınızda tutunuz. Örneğin, ekmekte yaklaşık %10 oranında protein vardır.

Çeşitli yiyeceklerin 100 gramında bulunan protein miktarları

BALIKLAR
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Alabalık    168 kal.    18,3 gr    10,0 gr    --
Kalkan    193 kal.    14,8 gr    14,4 gr    --
Palamut    168 kal.    24,0 gr    7,3 gr    --
Sardalya    160 kal.    19,2 gr    8,6 gr    --
Uskumru    159 kal.    21,9 gr    7,3 gr    --

DİĞER DENİZ ÜRÜNLERİ
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
İstakoz    91 kal.    16,9 gr    1,9 gr    0,5 gr
Karides    91 kal.    18,1 gr    0,8 gr    1,5 gr
Midye    95 kal.    14,4 gr    2,2 gr    3,3 gr

ET VE ET ÜRÜNLERİ
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Böbrek    105 kal.    16,8 gr    3,3 gr    0,9 gr
Dana eti (orta yağlı)    190 kal.    19,1 gr    12,0 gr    --
Keçi eti    145 kal.    16,0 gr    9,0 gr    --
Koyun eti (orta yağlı)    263 kal.    16,5 gr    21,3 gr    --
Pastırma (çemenli)    250 kal.    29,5 gr    13,9 gr    --
Sucuk    452 kal.    21,4 gr    40,8 gr    --
Sosis    322 kal.    11,3 gr    29,4 gr    2,4 gr
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Salam    450 kal.    23,8 gr    38,1 gr    1,2 gr
Tavuk (bütün, derili)    215 kal.    18,6 gr    15,1 gr    --
Beyaz et (derisiz)    114 kal.    23,2 gr    1,2 gr    --
But (derili)    237 kal.    16,7 gr    18,3 gr    --
But (derisiz)    125 kal.    20,1 gr    4,3 gr    --

PEYNİR, YUMURTA, SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Beyaz peynir (yağlı)    289 kal.    22,5 gr    21,6 gr    --
Beyaz peynir (yağsız)    99 kal.    19,0 gr    0,7 gr    3,8 gr
Kaşar peyniri    404 kal.    27,0 gr    31,7 gr    1,4 gr
Lor peyniri (yağsız, tuzsuz)    85 kal.    17,3 gr    0,4 gr    1,9 gr
Süt (inek, yağlı)    61 kal.    3,3 gr    3,3 gr    4,7 gr
Süt (inek, yağsız)    35 kal.    3,4 gr    0,2 gr    4,9 gr
Yoğurt    62 kal.    3,0 gr    3,4 gr    4,9 gr
Yumurta (bütün) (40-50 gr)    79 kal.    6,0 gr    5,6 gr    0,6 gr
Yumurta (beyaz)    49 kal.    10,1 gr    çok az    1,2 gr
Yumurta (sarı)    369 kal.    16,4 gr    32,9 gr    0,2 gr

KURUBAKLAGİLLER VE YAĞLI TOHUMLAR
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Kuru fasulye    340 kal.    22,3 gr    1,6 gr    61,3 gr
Mercimek    340 kal.    24,7 gr    1,1 gr    60,1 gr
Nohut    360 kal.    20,5 gr    4,8 gr    61,0 gr
Susam    582 kal.    18,2 gr    53,4 gr    17,6 gr
Ceviz    651 kal.    14,8 gr    64,0 gr    15,8 gr
Fındık    634 kal.    12,6 gr    62,4 gr    16,7 gr
Şam (Antep) fıstığı    594 kal.    19,3 gr    53,7 gr    19,0 gr
Yer fıstığı (iç)    582 kal.    26,2 gr    48,7 gr    20,6 gr

SEBZELER
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Biber (yeşil, taze)    22 kal.    1,2 gr    0,2 gr    4,8 gr
Biber (kırmızı, taze)    93 kal.    3,7 gr    2,3 gr    18,1 gr
Börülce    127 kal.    9,0 gr    0,8 gr    21,8 gr
Domates    22 kal.    1,1 gr    0,2 gr    4,7 gr
Enginar    53 kal.    3,0 gr    0,2 gr    7,8 gr
Fasulye    32 kal.    1,9 gr    0,2 gr    7,1 gr
Havuç    42 kal.    1,1 gr    0,2 gr    9,7 gr
Salatalık    14 kal.    0,6 gr    0,1 gr    3,2 gr
Kabak    19 kal.    1,1 gr    0,1 gr    4,2 gr
Ispanak    26 kal.    3,2 gr    0,3 gr    4,3 gr
Karnabahar    27 kal.    2,7 gr    0,2 gr    5,2 gr
Kıvırcık salata    20 kal.    1,7 gr    0,1 gr    4,1 gr
Kereviz    40 kal.    1,8 gr    0,3 gr    8,5 gr
Lahana (beyaz)    24 kal.    1,3 gr    0,2 gr    5,4 gr
Lahana (kırmızı)    31 kal.    2,0 gr    0,2 gr    6,9 gr
Lahana (kara)    45 kal.    4,0 gr    0,3 gr    5,0 gr
Marul    14 kal.    1,2 gr    0,2 gr    2,5 gr
Patates    76 kal.    2,1 gr    0,1 gr    17,1 gr
Patlıcan    25 kal.    1,2 gr    0,2 gr    5,6 gr
Pırasa    52 kal.    2,2 gr    0,3 gr    11,2 gr
Semizotu    32 kal.    2,0 gr    0,4 gr    3,8 gr
Soğan (kuru)    38 kal.    1,5 gr    0,1 gr    8,7 gr
Soğan (yeşil)    36 kal.    1,5 gr    0,2 gr    8,2 gr

TAHILLAR
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Buğday unu    365 kal.    11,8 gr    1,1 gr    74,7 gr
Bulgur    357 kal.    10,3 gr    1,2 gr    78,1 gr
Ekmek    276 kal.    9,1 gr    0,8 gr    56,4 gr
İrmik    371 kal.    11,4 gr    0,9 gr    77,0 gr
Makarna    369 kal.    12,5 gr    1,2 gr    75,2 gr
Mısır (haşlanmış)    91 kal.    3,3 gr    --    87,6 gr
Mısır unu    368 kal.    7,8 gr    2,6 gr    76,9 gr
Pirinç    363 kal.    6,7 gr    0,4 gr    80,4 gr
Şehriye    388 kal.    12,8 gr    4,6 gr    72,0 gr
Tarhana    316 kal.    12,2 gr    4,4 gr    56,4 gr
Yufka    271 kal.    8,9 gr    0,5 gr    63,9 gr

MEYVELER
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Ayva    57 kal.    0,4 gr    0,1 gr    15,3 gr
Armut    61 kal.    0,7 gr    0,4 gr    15,3 gr
Çilek    37 kal.    0,7 gr    0,5 gr    8,4 gr
Elma    58 kal.    0,2 gr    0,6 gr    14,5 gr
Erik (can)    50 kal.    çok az    çok az    13,3 gr
Erik (mürdüm, taze)    75 kal.    0,8 gr    0,2 gr    19,7 gr
Erik (mürdüm, kuru)    255 kal.    2,1 gr    0,6 gr    67,4 gr
İncir (taze)    80 kal.    1,2 gr    0,4 gr    20,4 gr
İncir (kuru)    274 kal.    4,3 gr    1,3 gr    69,1 gr
Karpuz    26 kal.    0,5 gr    0,2 gr    6,4 gr
Kavun    33 kal.    0,8 gr    0,3 gr    7,7 gr
Kayısı (taze)    51 kal.    1,0 gr    0,2 gr    12,8 gr
Kayısı (kuru)    260 kal.    5,0 gr    0,5 gr    66,5 gr
Kiraz    70 kal.    1,3 gr    0,3 gr    17,4 gr
Kivi    30 kal.    0,3 gr    0,1 gr    10,0 gr
Limon    27 kal.    1,1 gr    0,3 gr    8,2 gr
Mandalina    46 kal.    0,8 gr    0,2 gr    11,6 gr
Muz    85 kal.    1,1 gr    0,2 gr    22 gr
Portakal    49 kal.    1,0 gr    0,2 gr    12,2 gr
Şeftali    38 kal.    0,6 gr    0,1 gr    9,7 gr
Üzüm (taze)    67 kal.    0,6 gr    0,3 gr    17,3 gr
Üzüm (kuru)    289 kal.    2,5 gr    0,2 gr    77,4 gr
Vişne    58 kal.    1,2 gr    0,3 gr    14,3 gr

YAĞ VE YAĞLI ÜRÜNLER
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Ayçiçeği yağı    884 kal.    --    100,0 gr    --
Krema    134 kal.    3,2 gr    11,7 gr    4,6 gr
Margarin    720 kal.    --    82,0 gr    --
Mayonez    390 kal.    0,9 gr    33,4 gr    23,9 gr
Mısırözü yağı    884 kal.    --    100,0 gr    --
Tereyağı    717 kal.    0,9 gr    81,1 gr    0,1 gr
Zeytin (siyah)    207 kal.    1,8 gr    21,0 gr    1,1 gr
Zeytin (yeşil)    144 kal.    1,5 gr    13,5 gr    2,8 gr
Zeytinyağı    884 kal.    --    100,0 gr    --

ŞEKER VE TAHILLAR
Besin    Enerji    Protein    Yağ    Karbonhidrat
Akide şekeri    330 kal.    --    --    86,9 gr
Bal    315 kal.    0,3 gr    --    78,4 gr
Bisküvi (tatlı)    418 kal.    6,6 gr    7,9 gr    85,4 gr
Çikolata (şekerli)    528 kal.    4,4 gr    35,1 gr    57,9 gr
Çikolata (şekersiz)    477 kal.    7,9 gr    39,7 gr    46,8 gr
Dondurma (sütlü)    193 kal.    4,5 gr    10,6 gr    20,8 gr
Pekmez (üzüm)    293 kal.    0,6 gr    0,1 gr    70,6 gr
Reçel    272 kal.    0,6 gr    0,1 gr    70,0 gr
Sütlaç    139 kal.    3,4 gr    2,7 gr    38,0 gr
Tahin helva    516 kal.    10,5 gr    28,0 gr    53,5 gr
Tel kadayıf (fıstıklı)    286 kal.    4,3 gr    9,1 gr    46,7 gr
Toz şeker    385 kal.    --    --    99,5 gr

Alacağınız proteinlerin bitkisel değil, hayvansal kaynaklı (et, süt, yumurta vb.) olması daha yararlıdır. Beyaz etin (balık, tavuk, hindi) kırmızı ete göre daha sağlıklı olduğunu aklınızda tutunuz.
Protein yönünden en zengin ve değerli besinlerden biri yumurtadır.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde su ve sıvı gıdalar

Diyalize girdiğiniz dönemde sizleri en çok rahatsız eden konulardan biri içtiğiniz su ve sıvı gıdaların kısıtlanması idi. Başarılı böbrek nakli ertesinde aldığınız suyu rahatlıkla çıkaracağınız için fazlaca miktarda su içmeniz önerilecektir. Böbrek nakilli hastaların bir günde ortalama 3 litre civarında su veya sıvı gıdalar alması yararlıdır.
Öte yandan, nakilden sonraki herhangi bir dönemde böbrek fonksiyonlarınızda bozulma olursa alacağınız su miktarına dikkat etmelisiniz. Bu dönemde içmeniz gereken sıvı miktarı kabaca şöyle bulunabilir: Bir gün önce çıkardığınız idrar miktarına 500 ml (yaklaşık 3 limonata bardağı) kadar su eklerseniz alacağınız sıvı ortaya çıkar. Örneğin, bir gün önce 1 litre kadar idrar yaptıysanız, içmeniz gereken su, diğer sıvı içecekler ve çorba gibi sıvı gıdaların toplam miktarı 1.5 litreden fazla olmamalıdır.
Vücutta su fazlalığı olup olmadığını anlamak için her gün tartılabilir ve bacaklarınızda (parmakla bastığınız zaman iz bırakan) şişliklerin varlığını da kontrol edebilirsiniz. Aslında, bu aşamada zaten hekim kontrolu altında olacaksınız. Alacağınız su ve sıvı gıdalar hekiminiz tarafından size tarif edilecektir.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde tuz

Kortizonlu ilaçlar vücutta tuz tutulmasına yol açar; böylece tansiyonunuz yükselebilir. Bu nedenle, hekiminiz alacağınız tuz miktarını kısıtlamanızı önerecektir. Bu amaca yönelik olarak, yemeğinizin az tuzlu olmasına dikkat ediniz. Diğer yiyeceklerinizi az tuz içerenler arasından seçiniz. Aşağıdaki listede değişik besinlerin içerdiği tuz miktarını bulabilirsiniz.

Çeşitli yiyeceklerin 100 gramında bulunan tuz miktarı

Yiyecek    Tuz içeriği
Armut    5 mg
Balık    150 mg
Bamya (taze)    8 mg
Bamya (kuru)    55 mg
Barbunya (kuru)    25 mg
Beyin    312 mg
Kuru bezelye    100 mg
Biber    32 mg
Börülce    5 mg
Böbrek    500 mg
Buğday    8 mg
Buğday unu    5 mg
Ceviz    5 mg
Çilek    3 mg
Dana eti    200 mg
Domates    8 mg
Elma    3 mg
Ekmek    1.462 mg
Erik    3 mg
Enginar    215 mg
Fasulye (taze)    17 mg
Fasulye (kuru)    47 mg
Fasulye (konserve)    590 mg
Fındık    5 mg
Havuç    117 mg
Hazır çorbalar    11.250 mg
Salatalık    15 mg
Hindi    162 mg
Ispanak    177 mg
Taze incir    5 mg
Kuru incir    85 mg
Kabak    2.5 mg
Kabartma tozu    29.045 mg
Taze kayısı    3 mg
Kuru kayısı    65 mg
Karaciğer    182 mg
Yiyecek    Tuz içeriği
Karpuz    2.5mg
Karnabahar    32 mg
Kavun    30 mg
Ketçap    2.605 mg
Kereviz    250 mg
Kıvırcık salata    35 mg
Kiraz    5 mg
Koyun eti    175 mg
Lahana    50 mg
Limon    5 mg
Makarna    5 mg
Mandalina    5 mg
Marul    22 mg
Mercimek    75 mg
Midye    722 mg
Muz    3 mg
Nohut    65 mg
Patlıcan    5 mg
Patates    8 mg
Beyaz peynir    625 mg
Kaşar peyniri    1.775 mg
Lor peyniri (tuzsuz)    32 mg
Pırasa    113 mg
Pirinç    12 mg
Portakal    3 mg
Reçel    30 mg
Salça    96 mg
Salatalık turşusu    3.382 mg
Soğan (kuru)    25 mg
Soğan (yeşil)    12.5 mg
Süt    125 mg
Şeftali    3 mg
Şehriye    12 mg
Şeker    3 mg
Tahin    287 mg
Tavuk    175 mg
Tereyağı    2.065 mg
Üzüm (taze)    8 mg
Yiyecek    Tuz içeriği
Üzüm (kuru)    67 mg
Vişne    5 mg
Yer fıstığı    12 mg
Yoğurt    125 mg
Yufka    2.500 mg
Yumurta    325 mg
Zeytinyağı    --

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde potasyum

Basitçe tarif etmek gerekirse, potasyum meyve ve sebzelerin tuzudur. Diyaliz döneminde kanda potasyum yüksekliği çok sık görüldüğü halde, böbrek naklinden sonra potasyum normale döner. Bu nedenle, nakil ertesinde çoğu kez potasyum kısıtlaması yapılmaz. Hatta bazı hastalarda değişik ilaçlar (örneğin, kortizonlu ilaçlar, idrar söktürücüler) potasyumu normalden de aşağıya çekebilir. Potasyum düzeyiniz çok düşük ise bu maddeyi fazlaca miktarda içeren besinleri (patates, muz, portakal, kurutulmuş meyveler ve baklagiller gibi) sıkça tüketiniz.
Öte yandan, diğer bazı hastalarda kullanılan ilaçlar (en sık olarak da bazı tansiyon ilaçları ve özel tipte idrar söktürücüler) kan potasyumunu yükseltebilir. Ayrıca günün birinde böbrek fonksiyonlarınız bozulacak olursa, tekrar potasyum kısıtlaması yapılması gereği ortaya çıkar. Eğer kan incelemelerinizde potasyum yüksek ise bu maddeyi fazla miktarda içeren besinlerden kaçınmalısınız.
Yiyeceklerdeki potasyum miktarı hakkında ayrıntılı bilgi aşağıdaki listede verilmiştir. Hazır meyve sularının fazla miktarda potasyum içerdiğini daima hatırınızda tutunuz.

Değişik yiyeceklerin 100 gramında bulunan potasyum miktarı

SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ
Süt (yağlı)    152 mg
Süt (yağsız)    166 mg
Yoğurt (yağlı)    132 mg
Yoğurt (az yağlı)    143 mg
Yumurta (bütün)    130 mg
Yumurta (beyaz)    137 mg
Beyaz peynir (yağlı)    68 mg
Kaşar peyniri    104 mg
Otlu peynir    128 mg
Lor peyniri (tuzsuz, yağsız)    32 mg

ET VE ET ÜRÜNLERİ
Dana eti (orta yağlı)    500 mg
Dana eti (yağsız)    500 mg
Koyun eti (orta yağlı)    290 mg
Hindi eti    266 mg
Tavuk eti    204 mg
Balık (uskumru)    330 mg
Balık (levrek)    256 mg
Sosis    159 mg

KURUBAKLAGİLLER
Kuru fasulye    1.196 mg
Nohut    797 mg
Mercimek    790 mg
Barbunya    984 mg
Bezelye    895 mg
Soya fasulyesi    1.677 mg
Börülce (kuru)    1.024 mg

İÇECEKLER
Nescafe    3.810 mg
Çay    37 mg
Kakao    1.522 mg

SEBZELER
Domates    244 mg
Salatalık    160 mg
Fasulye (taze)    243 mg
Kabak    202 mg
Patlıcan    214 mg
Patates    407 mg
Karnabahar    295 mg
Pırasa    347 mg
Sarımsak    529 mg
Kereviz    300 mg
Ispanak    470 mg
Kıvırcık    294 mg
Yeşil biber    213 mg
Bamya (taze)    249 mg
Bamya (kuru)    1.839 mg
Enginar    860 mg
Bezelye    895 mg

TAHIL VE TAHIL ÜRÜNLERİ
Ekmek    74 mg
Makarna    197 mg
Bulgur    310 mg
Kraker (sade)    384 mg
Pirinç    92 mg
Mısır (haşlanmış)    96 mg

YAĞLI TOHUMLAR
Ceviz    450 mg
Fındık    704 mg
Badem    773 mg
Yer fıstığı    701 mg
Antep fıstığı (tuzsuz)    972 mg
Ay çekirdeği    920 mg

MEYVELER
Elma    110 mg
Armut    130 mg
Ayva    197 mg
Çilek    164 mg
Şeftali    202 mg
Mandalina    126 mg
Portakal    200 mg
Greyfurt    135 mg
Muz    370 mg
Kivi    300 mg
Karpuz    100 mg
Kavun    251 mg
Kayısı (taze)    281 mg
Kayısı (kuru)    979 mg
Kiraz    191 mg
Üzüm (kuru)    763 mg
Vişne    191 mg
Hurma    648 mg
Pestil (erik)    940 mg
Pestil (kayısı)    1.260 mg
İncir (taze)    194 mg
İncir (kuru)    600 mg

ŞEKER VE YAĞLAR
Şeker    3 mg
Reçel    88 mg
Çikolata (sade)    269 mg
Çikolata (fıstıklı)    487 mg
Dondurma    181 mg
Zeytinyağı    --
Margarin    20 mg
Tereyağı    26 mg
Mayonez    9 mg
Krema    46 mg
Tahin    414 mg
Pekmez    405 mg
DİĞER
Salça    888 mg
Haşlama kestane    715 mg

Özetle, böbrek naklinden sonra almanız gereken potasyum hakkında bir genelleme yapmak mümkün değildir. Her hastanın ihtiyacı diğerinden farklı olabilir. Yapılan tahlillerin sonucuna göre hekiminiz bu konuda önerilerde bulunacaktır.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde kalsiyum

Böbrek nakilli hastalarda kemikler ile ilgili problemler çok sık görülür. Bunun önde gelen sebebi değişik ilaçların, özellikle de kortizonun kemiklerinizi zayışatmasıdır. Bu problemlerden korunabilmek için her gün belirli miktarda kalsiyum almanız gerekecektir. Bazı yiyecekler kalsiyumdan zengindir (aşağıdaki listeye bakınız); bu tip gıdaları fazlaca tüketmenizde yarar vardır. Öte yandan, çoğu kez yiyeceklerle yeterli miktarda alınamadığı için, hekiminiz size kalsiyum içeren ilaçlar da verecektir. Bu ilaçları düzenli bir şekilde kullanmaya dikkat ediniz.

Değişik besinlerin 100 gramında bulunan kalsiyum miktarı

SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ
Süt (yağlı)    119 mg
Süt (yağsız)    123 mg
Yoğurt (yağlı)    111 mg
Yoğurt (az yağlı)    120 mg
Yumurta (bütün)    56 mg
Yumurta (beyaz)    11 mg
Beyaz peynir    437 mg
Kaşar peyniri    700 mg
Otlu peynir    497 mg
Lor peyniri (tuzsuz, yağsız)    32 mg

ET VE ET ÜRÜNLERİ
Dana eti (orta yağlı)    11 mg
Dana eti (yağsız)    11 mg
Koyun eti (orta yağlı)    10 mg
Hindi eti    15 mg
Tavuk eti    11 mg
Balık (uskumru)    8 mg
Balık (levrek)    21 mg
Sosis    12 mg

KURUBAKLAGİLLER
Kuru fasulye    144 mg
Nohut    150 mg
Mercimek    79 mg
Barbunya    135 mg
Bezelye    33 mg

SEBZELER
Domates    13 mg
Salatalık    25 mg
Fasulye    56 mg
Kabak    28 mg
Patlıcan    12 mg
Patates    7 mg
Karnabahar    25 mg
Pırasa    52 mg
Sarımsak    29 mg
Kereviz    43 mg
Ispanak    93 mg
Kıvırcık    35 mg
Yeşil biber    9 mg
Bamya    92 mg

ŞEKER VE TATLILAR
Şeker    --
Reçel    20 mg
Çikolata (sade)    94 mg
Çikolata (fıstıklı)    174 mg
Dondurma    148 mg

YAĞLAR
Zeytinyağı    --
Margarin    --
Tereyağı    24 mg
Krema    108 mg

MEYVELER
Elma    7 mg
Armut    8 mg
Ayva    11 mg
Çilek    21 mg
Şeftali    9 mg
Mandalina    40 mg
Portakal    41 mg
Greyfurt    16 mg
Muz    8 mg
Kivi    100 mg
Karpuz    7 mg
Kavun    14 mg
Kayısı (taze)    16 mg
Kayısı (kuru)    67 mg
Kiraz    22 mg
Vişne    22 mg
İncir (taze)    36 mg
Üzüm (taze)    12 mg

TAHIL VE TAHIL ÜRÜNLERİ
Ekmek    19 mg
Makarna    27 mg
Bulgur    36 mg
Kraker (sade)    40 mg
Pirinç    24 mg
Mısır (haşlanmış)    3 mg

Az da olsa bazılarınızda kan kalsiyumu normalden daha yüksek çıkabilir; bu durumda yoğun miktarda kalsiyum içeren besin ve ilaçlar problemlere yol açabilir. O nedenle, kalsiyumlu besin ve ilaçların alınması konusunda hekiminizin önerilerini dikkatle uygulayınız.

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde fosfor

Böbrek naklinin özellikle ilk günlerinde kan fosforu hızla düşebilir. Bu durum, kaslarda ağrı ve kuvvetsizlik, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, uyku hali gibi belirtilere yol açabilir. Kan fosforunuz uzun süreyle düşük kalırsa kemiklerinizde ağrı ve zayıflık ortaya çıkabilir; kolayca oluşan kırıklar görülebilir. Bu durumda fazla miktarda fosfor içeren yiyeceklerin tüketilmesinde yarar vardır. Yiyeceklerdeki fosfor miktarı hakkında ayrıntılı bir liste aşağıda verilmiştir. Proteini fazla miktarda içeren yiyeceklerde aynı zamanda fazlaca fosfor da bulunduğuna dikkat çekelim. Bazı hastalarda kan fosforu normale getirilemez. Bu durumda fosfor içeren tabletler verilecektir.
Öte yandan, böbreğinizde fonksiyon bozukluğu ortaya çıkarsa, kanınızda üre, kreatinin gibi maddelerle birlikte fosfor da yükselmeye başlayacaktır. Bu durumda tıpkı diyaliz döneminde olduğu gibi fosfordan kısıtlı bir diyet uygulamanız gerekecektir. Ayrıca, hekiminizin size önereceği bazı özel şurup ve ağızda emilen tabletler de fosforun barsaktan emilmesini ve kana geçmesini önlenir. Bu konuda ayrıntılı bilgiyi hekiminizden alabilirsiniz.

Farklı yiyeceklerin 100 gramında bulunan fosfor miktarı.

SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ
Süt (yağlı)    93 mg
Süt (yağsız)    101 mg
Yoğurt (yağlı)    87 mg
Yoğurt (az yağlı)    94 mg
Yumurta (bütün)    180 mg
Yumurta (beyaz)    11 mg
Beyaz peynir    302 mg
Kaşar peyniri    563 mg
Otlu peynir    393 mg
Lor peyniri (tuzsuz, yağsız)    104 mg

ET VE ET ÜRÜNLERİ
Dana eti (orta yağlı)    193 mg
Dana eti (yağsız)    201 mg
Koyun eti (orta yağlı)    147 mg
Hindi eti    178 mg
Tavuk eti    163 mg
Balık (uskumru)    274 mg
Balık (levrek)    180 mg
Sosis    82 mg

KURUBAKLAGİLLER
Kuru fasulye    425 mg
Nohut    331 mg
Mercimek    377 mg
Barbunya    457 mg
Bezelye    268 mg

SEBZELER
Domates    27 mg
Salatalık    27 mg
Fasulye    44 mg
Kabak    29 mg
Patlıcan    26 mg
Patates    53 mg
Karnabahar    56 mg
Pırasa    50 mg
Sarımsak    202 mg
Kereviz    115 mg
Ispanak    51 mg
Kıvırcık    54 mg
Yeşil biber    22 mg
Bamya (taze)    51 mg
Marul    54 mg

TAHIL VE TAHIL ÜRÜNLERİ
Ekmek    77 mg
Makarna    162 mg
Bulgur    300 mg
Kraker (sade)    149 mg
Pirinç    94 mg
Mısır (haşlanmış)    89 mg
Mısır (nişasta)    --

YAĞLI TOHUMLAR
Ceviz    380 mg
Fındık    337 mg
Antep fıstığı (tuzsuz)    500 mg

MEYVELER
Elma    10 mg
Armut    11 mg
Ayva    17 mg
Çilek    21 mg
Şeftali    19 mg
Mandalina    18 mg
Portakal    20 mg
Greyfurt    16 mg
Muz    26 mg
Kivi    30 mg
Karpuz    7 mg
Kavun    14 mg
Kayısı (taze)    16 mg
Kayısı (kuru)    67 mg
Kiraz    22 mg
Vişne    19 mg
Üzüm (taze)    20 mg
İncir (taze)    22 mg

ŞEKER VE TATLILAR
Şeker    --
Reçel    9 mg
Çikolata (sade)    142 mg
Dondurma    115 mg

YAĞLAR
Zeytinyağı    1 mg
Margarin    20 mg
Tereyağı    23 mg
Mayonez    26 mg

Böbrek nakli yapılmış hastaların diyetinde demir ve vitaminler

Nakil ertesinde demir, B ve C vitaminleri ile diğer bazı vitaminlerin eksikliği diyaliz dönemine göre daha az görülür. Buna rağmen, bazı hastalarda değişik nedenler (iştahsızlık, bazen de bulantı ve kusma) sonucunda demir ve vitamin eksiklikleri ortaya çıkabilir.

Demir:
Demir eksikliği halsizliğe, kansızlığa ve baş dönmelerine yol açar. Bu yakınmaları geçirebilmek amacıyla çoğu kez ağızdan demir hapları kullanılır. Demir içeren ilaçların dışkı rengini koyulaştırabileceğini, bazen de mide yakınmalarına yol açabileceğini unutmayınız. Ağızdan tedavi ile demir eksikliği giderilemez ise hekiminiz demir iğneleri yapılmasını önerecektir.

Diğer vitamin ve mineraller:
Nadir olmakla birlikte, bazı hastalarda nakilden sonra vitamin ve mineral eksiklikleri de görülebilir. Düzenli ve dengeli bir beslenme ile çoğu kez bu sorun kolaylıkla çözülür. Bazı hastaların ise çok sayıda vitamini bir arada içeren tabletleri kullanmaları gerekecektir.